Oorlog, onderduikers en oude klare

Oorlog, onderduikers en oude klare. Schiedam en de Neutrale Organisatie
Loes Dommering-van Rongen
Fonds Historische Publicaties Schiedam
ISBN 9789070450465
2025
229 pp. (met illustraties)
€ 23,95

Tíjdens de Tweede Wereldoorlog was er in Schiedam een grote verzetsorganisatie actief die geen onderdeel uitmaakte van een landelijke koepel en ook niet gebonden was aan enige politieke of religieuze stroming: De Neutrale Organisatie, kortweg De N.O.
Lang was daar weinig meer van bekend dan wat de Joodse leider Juda Neeter (Grote Wout) er tijdens een reünie in 1946 over had verteld. Hij gebruikte daarbij deels schuilnamen zonder de echte naam te noemen. In het Gemeentearchief Schiedam lag sinds 1974 een kaartsysteem met namen, adressen en schuilnamen maar dat werd pas in 2021 openbaar. Die meer dan vierhonderd namen en adressen boden een goed uitgangspunt om onderzoek te doen. Door nabestaanden op te sporen, archieven en krantenbanken te raadplegen, oorlogsboeken en memoires te lezen kon een beeld worden gevormd van hoe deze illegale organisatie was opgebouwd, hoe die werd geleid en wat de leden tijdens de oorlog hebben meegemaakt. Het was een bont gezelschap van handwerkslieden tot ondernemers, jong en oud, vaak hele gezinnen. Ze collecteerden om het illegale Werk te financieren, hielpen onderduikers, verspreidden illegale bladen, vervalsten documenten, verzorgden zieken en bezochten kampen waar gearresteerde Schiedammers waren opgesloten.

Het illegale werk liet ook sporen na. Sommigen waren later niet meer in staat hun beroep uit te oefenen en kregen een verzetspensioen. Ze konden de oorlog niet meer loslaten. Ook hun kinderen kregen er het nodige van mee. De ouders van de schrijfster van dit boek waren verantwoordelijk voor de productie van de illegale krant. Ze werden Fons en Magda genoemd. Twee keer per week draaide de stencilmachine in een winkelruimte op Rembrandtlaan 83B. Leden van De N.O. kwamen daar bijna dagelijks over de vloer. Fons zette op latere leeftijd op papier wat hij en zijn verloofde, later zijn vrouw, er hebben meegemaakt. Ook dat was een goede bron van informatie.